Apakah data di cloud bisa hilang?

Adakah Data di Cloud Boleh Hilang? Fakta 62% Risiko Manusia

Ramai pengguna menganggap penyimpanan awan kebal sepenuhnya, namun persoalan adakah data di cloud boleh hilang mempunyai jawapan yang mengejutkan. Kecuaian harian serta ancaman digital mendedahkan fail penting kepada risiko kemusnahan kekal tanpa jaminan pemulihan penuh. Ketahui punca utama kehilangan fail ini untuk melindungi aset digital anda.

Adakah data di cloud boleh hilang?

Ya, data yang disimpan di cloud boleh hilang bergantung kepada pelbagai faktor risiko yang sering terlepas pandang oleh pengguna. Walaupun penyedia perkhidmatan awan menawarkan infrastruktur yang kukuh, aset perniagaan anda tetap terdedah kepada ancaman penggodaman, kegagalan teknikal sistem, dan kesilapan manusia.

Ramai pemilik perniagaan menyangka apabila fail sudah dimuat naik ke simpanan awan (cloud storage), semuanya selamat buat selama-lamanya. Hakikatnya tidak begitu. Lebih daripada 80% organisasi di seluruh dunia pernah mengalami insiden keselamatan awan yang menjejaskan operasi harian mereka, malah kos purata bagi satu insiden ketirisan data awan awam kini mencecah USD 5.38 juta.^[1]

Saya pernah berdepan situasi cemas apabila folder projek klien hilang sekelip mata akibat penyelarasan (sync) fail yang tersilap, dan tangan saya terus menggeletar melihat ruang kerja kosong di skrin. Terdapat satu punca utama yang jauh lebih berbahaya daripada serangan penggodam luar, namun sering dipandang remeh - saya akan bongkarkan perkara ini dalam bahagian punca kehilangan data di bawah.

Apakah punca kehilangan data cloud yang paling kerap berlaku?

Kehilangan data dalam simpanan awan biasanya berpunca daripada gabungan kelalaian pengguna, serangan siber yang menyasarkan akaun pentadbir, serta gangguan teknikal pada pusat data. Memahami punca sebenar membantu syarikat merangka pelan perlindungan yang lebih berlapis dan tidak bergantung sepenuhnya kepada penyedia platform.

1. Kesilapan manusia dan salah konfigurasi tetapan

Inilah punca kritikal yang saya sebutkan di awal tadi: faktor kesilapan manusia sendiri. Hampir 62% daripada semua insiden ketirisan data melibatkan elemen kesilapan manusia yang tidak disengajakan, seperti terpadam fail secara kekal atau tersalah menetapkan kebenaran akses. Lebih mengejutkan, sekitar 44% syarikat mengakui mereka mengalami kebocoran atau kehilangan data awan disebabkan oleh kecuaian kakitangan dalaman sendiri. ^[3]

Sejujurnya, saya belum pernah melihat mana-mana pasukan IT yang kebal daripada kesilapan teknikal apabila menguruskan ratusan kebenaran folder setiap hari. Apabila seorang pekerja memadam fail dalam folder kongsi yang diselaraskan secara automatik, sistem awan akan memadam fail tersebut di semua peranti lain dalam masa beberapa saat sahaja. Terlalu pantas.

2. Serangan peretasan dan perisian tebusan (ransomware)

Penggodam moden tidak lagi hanya mencuri data, tetapi mereka menyasarkan terus salinan sandaran (backup) di awan untuk melumpuhkan operasi syarikat sepenuhnya. Serangan perisian tebusan atau ransomware kini menyumbang kepada 48% daripada semua kes pencerobohan data yang disahkan di peringkat global.^[4] Apabila penggodam berjaya mencuri kata laluan pentadbir melalui taktik pancingan data (phishing), mereka boleh menyulitkan atau memadam seluruh pangkalan data syarikat.

Ramai beranggapan pengesahan dua faktor (2FA) sudah cukup kebal untuk menghalang pencerobohan akaun awan. Realitinya, penggodam kini menggunakan teknik pencurian sesi log masuk (session hijacking) yang mampu memintas lapisan keselamatan asas jika peranti pekerja sudah dijangkiti perisian hasad.

3. Kegagalan sistem dan gangguan pusat data

Walaupun penyedia awan gergasi mempunyai pelayan sandaran di pelbagai lokasi, kegagalan perkakasan, gangguan bekalan elektrik, atau ralat kemas kini perisian tetap boleh melumpuhkan akses data. Dalam tempoh separuh pertama tahun 2026 sahaja, lebih daripada 30,246 insiden gangguan perkhidmatan awan dan SaaS direkodkan di seluruh dunia. ^[5] Gangguan seperti ini boleh menyebabkan data yang sedang diproses hilang jika transaksi gagal disimpan dengan sempurna.

Bencana alam seperti banjir besar atau kebakaran di lokasi pusat data fizikal juga berisiko merosakkan cakera keras pelayan. Tanpa replikasi data merentasi rantau geografi yang berbeza, fail perniagaan anda boleh terperangkap atau rosak tanpa dapat diselamatkan.

Mengapa keselamatan data simpanan awan memerlukan tanggungjawab bersama?

Keselamatan data di awan beroperasi di bawah Model Tanggungjawab Bersama (Shared Responsibility Model), di mana penyedia awan hanya menjaga infrastruktur fizikal manakala pengguna bertanggungjawab melindungi data mereka sendiri. Salah faham terhadap pembahagian tugas ini menjadi punca utama mengapa banyak syarikat gagal memulihkan aset digital mereka selepas krisis.

Kebanyakan kontrak perkhidmatan awan standard menyatakan dengan jelas bahawa mereka tidak menjamin pemulihan data jika fail dipadam oleh pengguna sendiri atau rosak akibat serangan siber. Masa purata yang diambil oleh organisasi untuk mengesan dan membendung insiden pencerobohan data kini memakan masa sehingga 247 hari.^[6] Bayangkan betapa banyak fail penting yang telah tertimpa (overwritten) atau hilang dari tong sampah digital (trash bin) yang biasanya hanya menyimpan fail terpadam selama 30 hari sahaja.

Pada mulanya, saya sendiri menyangka langganan pelan awan korporat sudah merangkumi perlindungan pemulihan penuh untuk setiap fail. Ternyata tanggapan saya meleset sama sekali selepas membaca terma perkhidmatan (SLA) dengan teliti - penyedia awan hanya memastikan pelayan mereka berfungsi, bukannya menjadi penjaga peribadi bagi setiap fail yang tersilap padam.

Bagaimana cara mengurangkan risiko data cloud hilang secara kekal?

Untuk mengelakkan risiko data cloud hilang, organisasi perlu mengamalkan strategi sandaran bebas, menguatkuasakan kawalan akses yang ketat, serta menyediakan pelan pemulihan bencana (disaster recovery) yang diuji secara berkala. Langkah pencegahan ini memastikan aset perniagaan sentiasa mempunyai salinan pendua yang selamat di luar ekosistem awan utama.

Laksanakan strategi sandaran 3-2-1 yang tidak boleh diubah

Peraturan 3-2-1 memerlukan anda menyimpan 3 salinan data pada 2 jenis media storan berbeza, dengan sekurang-kurangnya 1 salinan disimpan di luar tapak atau penyedia awan berasingan. Pastikan salinan luar tapak tersebut menggunakan ciri storan tidak boleh diubah (immutable storage) supaya penggodam atau pentadbir yang cuai tidak boleh memadam atau menyulitkannya dalam tempoh tertentu. Langkah mudah ini menyelamatkan nyawa perniagaan.

Kuatkuasakan prinsip akses paling minimum (Least Privilege)

Jangan berikan kuasa pentadbir (admin) kepada semua kakitangan jika mereka hanya perlu melihat atau menyunting dokumen harian tertentu sahaja. Hadkan kebenaran memadam fail secara pukal dan aktifkan log audit (audit logs) untuk memantau setiap aktiviti muat turun atau pemadaman fail berskala besar. Apabila akses dikawal rapi, impak kesilapan manusia atau akaun yang digodam dapat dibendung sebelum merebak ke seluruh rangkaian syarikat.

Berikut ialah senarai semak pantas yang boleh anda lakukan minggu ini: 1. Semak tempoh simpanan fail dalam folder sampah (trash retention) pada akaun awan syarikat anda. 2. Aktifkan pengesahan berbilang faktor (MFA) berasaskan kunci fizikal atau aplikasi pengesah untuk semua akaun pentadbir. 3. Jadualkan ujian pemulihan data (restore drill) sekurang-kurangnya setiap enam bulan untuk memastikan fail sandaran benar-benar boleh dibuka.

Perbandingan Kaedah Perlindungan Data Simpanan Awan

Memilih kaedah sandaran yang tepat bergantung kepada bajet, saiz aset perniagaan, dan tahap toleransi syarikat terhadap masa henti operasi.

Ciri Sync & Trash Bawaan Cloud

Pantas untuk fail tunggal tetapi sangat rumit untuk memulihkan ribuan folder serentak

Lemah kerana fail yang disulitkan di komputer akan terus diselaraskan ke awan

Rendah - hanya melindungi daripada pemadaman tidak sengaja dalam tempoh terhad (biasanya 30 hari)

Percuma kerana sudah termasuk dalam langganan asas perkhidmatan awan

Sandaran Awan-ke-Awan (Cloud-to-Cloud Backup)

Pantas dengan fungsi pemulihan mengikut titik masa tertentu (point-in-time recovery)

Sangat baik jika dilengkapi ciri storan tidak boleh diubah (immutable backup)

Tinggi - menyimpan salinan bebas di pelayan berasingan daripada penyedia awan utama

Sederhana (biasanya dicaj mengikut bilangan pengguna atau kapasiti storan bulanan)

Storan Fizikal Tempatan (NAS / External Drive)

Sangat pantas melalui rangkaian tempatan (LAN) tanpa bergantung kepada kelajuan internet

Tinggi hanya jika peranti diputuskan daripada sambungan internet selepas proses sandaran selesai

Sederhana - memberi kawalan fizikal penuh tetapi terdedah kepada kerosakan perkakasan atau bencana

Kos permulaan tinggi untuk pembelian perkakasan dan penyelenggaraan cakera keras

Insiden Kehilangan Rekod Kewangan Firma Guaman di Kuala Lumpur

Farid, pengurus pentadbiran berusia 34 tahun di sebuah firma guaman di Kuala Lumpur, menyimpan semua dokumen kes klien dalam satu akaun simpanan awan berkongsi. Beliau yakin sistem tersebut selamat sepenuhnya tanpa perlu membuat salinan pendua luar talian.

Pada suatu pagi, seorang kerani pelatih tersilap memadam folder arkib utama semasa cuba membersihkan ruang storan komputer ribanya. Disebabkan tetapan penyelarasan dua hala aktif, ribuan fail kontrak hilang daripada pelayan dan tempoh pemulihan 30 hari berlalu sebelum sesiapa menyedarinya.

Panik melanda seluruh pejabat apabila klien meminta salinan perjanjian lama untuk urusan mahkamah. Farid terpaksa mengupah pakar pemulihan data untuk mengesan serpihan fail sementara dalam cakera keras tempatan dan melanggan perisian sandaran pihak ketiga berasingan.

Walaupun 85% dokumen berjaya diselamatkan selepas dua minggu berusaha keras, firma tersebut menanggung kerugian kos pemulihan hampir RM 18,000 dan kini mewajibkan sandaran automatik harian ke storan awan kedua yang dikunci.