Kenapa ada gempa bumi?

Kenapa ada gempa bumi? Proses pelepasan tenaga bumi

Fenomena kenapa ada gempa bumi sering menimbulkan kerisauan tentang keselamatan dan risiko bencana alam di kawasan sekitar. Memahami punca sebenar pergerakan kerak bumi amat penting bagi meningkatkan kesiapsiagaan penduduk menghadapi sebarang ancaman gegaran. Pelajari mekanisme saintifik di sebalik kejadian ini untuk lebih memahami risiko bencana yang berlaku di seluruh dunia.

Kenapa ada gempa bumi?

Gempa bumi berlaku apabila tenaga yang tersimpan di dalam kerak bumi terbebas secara mengejut. Peristiwa ini sering dikaitkan dengan pelbagai faktor geologi yang kompleks, namun ia biasanya bermula daripada pergerakan plat tektonik, gelinciran sesar, atau aktiviti gunung berapi dan gempa yang menghasilkan gelombang seismik.

Soalan ini sering diajukan kerana ramai yang ingin tahu mengapa gegaran boleh berlaku di kawasan yang dianggap stabil. Hakikatnya, kerak bumi sentiasa bergerak walaupun perlahan, dan tekanan yang terkumpul akhirnya perlu dilepaskan dalam bentuk gegaran.

Pergerakan Plat Tektonik sebagai Punca Utama

Kerak bumi terdiri daripada kepingan gergasi yang dipanggil plat tektonik. Plat-plat ini sentiasa bergerak di atas lapisan mantel bumi yang separa cecair, walaupun kelajuannya hanya beberapa sentimeter setahun.

Apabila plat ini berlanggar atau bergesel di sempadan, tenaga akan terkumpul di kawasan batuan. Apabila batuan tersebut tidak lagi mampu menampung tekanan, ia pecah atau tergelincir secara mendadak. Tenaga yang terhasil akan merambat ke permukaan bumi dalam bentuk gelombang seismik, yang kita rasai sebagai gempa bumi tektonik.

Gelinciran Sesar: Retakan yang Mengancam

Sesar merupakan zon kelemahan atau retakan pada batuan kerak bumi. Tekanan tektonik serantau boleh memaksa blok batuan di sepanjang sesar ini bergerak sama ada secara mendatar mahupun menegak.

Pengaktifan semula sesar ini sering menjadi punca gempa bumi berskala kecil di kawasan seperti Semenanjung Malaysia. Walaupun tidak terletak di sempadan plat utama, pengaktifan sesar tempatan tetap boleh menghasilkan gegaran yang dirasai oleh penduduk setempat.

Adakah Gempa Bumi Sering Berlaku?

Dunia mencatatkan jutaan gegaran setiap tahun, tetapi kebanyakan daripadanya terlalu kecil untuk dikesan manusia tanpa peralatan sensitif. Malah, kira-kira 500,000 gempa bumi dapat dikesan oleh seismograf setiap tahun, dan hanya 100,000 daripadanya yang boleh dirasai. ^[1]

Secara purata, terdapat sekitar 15 hingga 20 gempa bumi berskala besar (6.0 ke atas) berlaku di seluruh dunia setiap bulan. ^[2] Angka ini menunjukkan bahawa bumi sentiasa aktif dalam proses pelepasan tenaga dalaman.

Perbandingan Punca Kejadian Gempa Bumi

Pergerakan Plat Tektonik

• Sangat kerap berlaku di sempadan plat
• Boleh mencapai skala sangat besar

Gelinciran Sesar (Faulting)

• Bergantung kepada kestabilan sesar tempatan
• Sederhana hingga kecil

Aktiviti Gunung Berapi

• Hanya semasa letusan atau pergerakan magma
• Terhad di kawasan sekitar

Hani dan pengalaman gegaran di Bukit Tinggi

Hani, seorang pelajar berusia 22 tahun di Pahang, sedang belajar apabila dia merasakan mejanya bergegar selama beberapa saat. Dia pada mulanya menyangka ada lori berat lalu, tetapi melihat air dalam cawan turut bergetar.

Dia cuba mencari maklumat di media sosial dan mendapati ramai penduduk setempat turut merasai gegaran yang sama. Rupa-rupanya ia adalah kesan daripada pengaktifan sesar tempatan yang tidak disangka.

Hani menyedari bahawa kawasan yang dianggap stabil pun boleh mengalami gegaran. Dia mula mengambil tahu langkah keselamatan semasa gempa, walaupun gegarannya kecil.

Selepas kejadian itu, Hani lebih peka dengan risiko gempa bumi di Semenanjung. Dia memastikan barangan berat di rak bukunya dikemaskan supaya tidak jatuh jika berlaku gegaran susulan.