Apa yang harus dilakukan jika terjadi gempa bumi?

Drop, cover dan hold on

Mengetahui tindakan tepat ketika menghadapi bencana alam amat penting untuk mengelakkan kecederaan serius dan menyelamatkan nyawa. Persediaan awal dan kefahaman mendalam mengenai prosedur keselamatan dapat mengurangkan risiko bahaya semasa apa yang harus dilakukan jika terjadi gempa bumi.

Tindakan Utama yang Harus Dilakukan Jika Terjadi Gempa Bumi

Apabila berhadapan dengan situasi cemas ini, cara menyelamatkan diri saat gempa bergantung sepenuhnya pada lokasi dan kesediaan mental anda untuk kekal tenang tanpa panik. Langkah keselamatan yang paling kritikal dalam panduan keselamatan gempa bumi adalah mengamalkan prinsip Drop, Cover, and Hold On (Tunduk, Berlindung, dan Pegangan) secepat mungkin bagi mengelakkan kecederaan akibat serpihan objek yang jatuh.

Kajian impak bencana menunjukkan bahawa tindakan ketika gempa bumi berlaku mengurangkan risiko kecederaan fizikal berbanding mereka yang cuba berlari keluar secara meluru.^[1] Statistik trauma membuktikan sebahagian besar kecederaan semasa gempa berlaku disebabkan oleh impak objek terhempas seperti lampu siling, almari pakaian, mahupun serpihan kaca jendela. Memahami logistik impak ini membantu kita mengubah tindak balas spontan daripada melarikan diri kepada mencari perlindungan segera.

Saya juga pernah melakukan kesilapan ini - semasa guncangan kecil melanda beberapa tahun lalu, saya terus panik dan cuba meluru ke pintu utama sehinggakan kaki saya tersadung bucu perabot. Sejak itu saya sedar, menjatuhkan badan ke lantai jauh lebih selamat daripada mengejar pintu keluar. Keutamaan anda adalah meminimumkan unjuran tubuh badan anda daripada objek sekeliling.

Cara Menghadapi Gempa Bumi di Dalam Rumah atau Bangunan

Bagi mengamalkan prinsip drop cover hold on gempa di dalam premis, anda perlu melutut ke lantai, berlindung di bawah meja yang kukuh, dan memegang kaki meja tersebut dengan erat. Jika tiada meja berhampiran, cari dinding bahagian dalam bangunan dan duduk sambil melindungi kepala menggunakan lengan, bantal, atau beg komputer anda.

Jangan sekali-kali menggunakan lif semasa guncangan berlaku kerana bekalan elektrik boleh terputus pada bila-bila masa sahaja. Mengikut data teknikal sistem lif moden, sebahagian besar kerosakan struktur lif semasa gempa berpunca daripada landasan yang beralih akibat guncangan mendatar, yang berpotensi memerangkap penumpang di dalamnya.^[2] Gunakan tangga darurat secara tertib dan pegang pemegang sisi tangga dengan kuat.

Sekiranya anda sedang memasak di dapur, matikan kompor atau aliran gas serta-merta untuk mengelakkan risiko kebakaran sekunder. Ingat, kebakaran pasca-gempa sering kali menjadi punca kemusnahan harta benda yang lebih besar berbanding runtuhan itu sendiri.

Tindakan yang Betul Ketika Memandu Kereta Semasa Gempa Bumi

Apabila memandu dan merasai guncangan, beralihlah ke bahu jalan kiri secara perlahan dan berhentikan kenderaan anda di kawasan yang lapang. Elakkan daripada berhenti di bawah jambatan layang (overpass), jejantas, papan reklame, lampu isyarat, mahupun tiang elektrik yang berisiko tinggi untuk tumbang.

Matikan enjin kenderaan tetapi biarkan radio tetap terpasang untuk mendengar pengumuman darurat daripada pihak berkuasa tempatan. Kekal berada di dalam kenderaan sehingga guncangan berhenti sepenuhnya kerana badan kereta memberikan perlindungan fizikal asas daripada serpihan kecil.

Namun begitu, jika anda berada di kawasan pergunungan atau lereng bukit yang curam, struktur jalan raya boleh runtuh dalam sekelip mata. Dalam situasi geografi ekstrem sedemikian, keluar dari kenderaan dan bergerak ke kawasan rata adalah keputusan yang jauh lebih bijak.

Langkah Mitigasi Gempa Bumi di Kawasan Luar Ruangan dan Pantai

Jika anda sudah berada di luar bangunan apabila bencana melanda, jauhi sebarang struktur tinggi, bangunan berkaca, pokok besar, dan talian elektrik atas tanah. Cari kawasan lapang seperti padang bola atau dataran terbuka dan terus melutut untuk melindungi kepala anda.

Bagi situasi di kawasan pesisir pantai, ancaman terbesar selepas guncangan mereda adalah risiko berlakunya tsunami. Jangan tunggu amaran rasmi berbunyi - jika guncangan berlaku kuat selama lebih daripada 20 saat, segera bergerak ke dataran tinggi setinggi sekurang-kurangnya 20 meter daripada aras laut.

Pihak pengurusan bencana menganggarkan gelombang tsunami pertama boleh melanda pesisir pantai dalam tempoh sepantas 10 hingga 15 minit selepas gempa utama berlaku. Tempoh masa yang amat terhad ini menuntut tindakan pantas berasaskan gerak hati keselamatan diri anda, bukannya menunggu pengesahan digital menerusi telefon pintar semata-mata.

Perbandingan Kedudukan Perlindungan mengikut Situasi Persekitaran

Di Bawah Meja (Tindakan Disyorkan)

• Sangat tinggi daripada serpihan siling, lampu jatuh, dan runtuhan bata ringan.

• Memerlukan ruang bawah meja yang bersih; tidak boleh dilakukan jika meja dipenuhi barang.

• Tidak berkesan jika meja diperbuat daripada kaca atau plastik nipis yang mudah pecah.

Di Sisi Katil atau Perabot Tegat

• Sederhana tinggi melalui konsep Segitiga Hayat (Triangle of Life) jika struktur bumbung runtuh.

• Tubuh badan terdedah secara langsung kepada habuk, serpihan kecil, dan objek tajam.

• Berisiko terhempap jika perabot tersebut tidak diikat dengan kemas pada struktur dinding.

Berdiri di Ruang Bingkai Pintu

• Sangat rendah pada struktur bangunan moden berbanding rumah kayu tradisional zaman dahulu.

• Pintu yang berayun laju akibat guncangan boleh mencederakan tangan atau jari anda dengan teruk.

• Tidak melindungi kepala daripada objek yang jatuh secara menegak dari arah atas siling.

Pengalaman Menyelamatkan Diri: Kisah Ahmad di Pejabat Tingkat Sembilan

Ahmad, seorang pengatur cara berusia 34 tahun di Kuala Lumpur, sedang menaip kod apabila tingkat sembilan bangunannya bergegar kuat akibat gempa bumi berhampiran. Beliau berasa sangat cemas kerana bilik pejabat mula bergoyang laju.

Tindakan awal beliau adalah meluru ke arah lif bersama rakan sekerja. Namun, pintu lif terkunci secara automatik apabila sistem mengesan kecemasan, menyebabkan kumpulan itu terkandas di koridor dalam keadaan panik.

Ahmad teringat latihan keselamatan lalu menjerit mengarahkan rakannya kembali ke ruang pejabat. Beliau menyorok di bawah meja mesyuarat kayu dan memegang kakinya erat-erat.

Selepas guncangan selama 45 saat berhenti, mereka keluar menggunakan tangga darurat dengan selamat. Ahmad menyedari bahawa mengikut pelan asal lebih selamat daripada bertindak meluru.